Reformy wojskowe Władysława IV

Wojnę o ujście Wisły ze Szwecją zakończył sześcioletni rozejm w Starym Targu.

Zgodnie z jego postanowieniami porty pruskie z wyjątkiem Pucka, Gdańska, i Królewca otrzymali Szwedzi. Do zdobyczy szwedzkich należy zaliczyć również Inflanty na północ od Dźwiny, oprócz południowo- wschodniej ich części z Dynaburgiem.

Malbork, Sztum, Głowę, Żuławę Wielką przejmował  elektor, który oddał Szwedom cześć Sambii, Mierzeję Kurońską i Kłajpedę z dwudziesto kilometrowym pasem wybrzeża.[1]

Szwedzi zawarli ponadto osobny układ z Gdańskiem w Nowym Dworze Gdańskim,

zgodnie ,z którym otrzymali prawo pobierania ceł z handlu polskiego.[2]

Cło wynosiło 5,5% wartości towarów z tego 3,5% otrzymał Gustaw Adolf, zaś 2% otrzymał Gdańsk.[3] Ponadto Gdańsk zobowiązał się że nie będzie budował i utrzymywał na swoim terenie okrętów wojennych a już posiadane sprzeda.[4]

Traktat w Starym Targu był porażką Rzeczypospolitej. Doskonale zdawało sobie z tego sprawę szlacheckie społeczeństwo, które cieszyło się z końca wyczerpującej finansowo wojny ale wstydziło się warunków pokoju. [5]

Zakończona wojna wykazała że polska armia potrzebuje reform, polegających na zwiększeniu liczby piechoty i artylerii. Dzieła reform podjął się król Władysław IV, we współpracy ze swoimi doradcami. Królowi doradzali w sprawach wojskowych wybitni dowódcy: hetman Stanisław Koniecpolski i hetman Krzysztof Radziwiłł, generał artylerii Krzysztof Arciszewski      i jego brat Eliasz, Paweł i Krzysztof Grodziccy, Mikołaj Gniewosz, Mikołaj Abrahamowicz, Gerard Denhoff a także cudzoziemcy: Andrzej Dell Aqua, Wilhelm Appelman, Wilhelm Beauplan, Sebastian Aders, Fryderyk Getkant, Jan Pleitner.[6] Celem zmian było zwiększenie siły ognia polskiej armii poprzez rozwój piechoty, dragonii i artylerii. Utworzono jednostki piechoty autoramentu cudzoziemskiego formowane na wzór zachodni. Żołnierzami w tej formacji byli głównie chłopi i mieszczanie z Wielkopolski i Małopolski dowódcami byli cudzoziemcy, z czasem również Polacy. W podobny sposób formowano jednostki dragonii       i rajtarii.[7] Reformy objęły również artylerię. Dotychczas wagomiar dział był bardzo zróżnicowany, co utrudniało zaopatrzenie w amunicję. Król wprowadził w artylerii system holenderski . odtąd działa dzieliły się na kartauny ( o wagoniarze 48 funtów), półkartauny    (24 funtowe), ćwierćkartauny ( 12 funtowe), oktawy (6 funtowe), oraz falkony ( 3 funtowe).[8]

Władysław IV przyczynił się do rozwoju inżynierii wojskowej. To za jego Panowa nia upowszechniły się w Rzeczypospolitej fortyfikacje typu holenderskiego proste w budowie

i ekonomiczne w porównaniu z dotychczasową fortyfikacją włoską. System holenderski budowy fortyfikacji polegał na użyciu jako budulca głównie drewna i ziemi.

System holenderski zastosowano przy umocnieniach Torunia, Władysławowa, Kazimierzowa, Kudaku i Zbaraża.[9]

W tym czasie nastąpił również rozwój kartografii wojskowej. Za czasów Władysława IV Sebastian Aders wykonał mapę Krymu, Fryderyk Getkant – Zatoki Puckiej, Tczewa, Gniewa, Szpicy Montawskiej i Piławy, zaś Wilhelm Beauplan – Ukrainy.[10]

Rozwinął się również przemysł zbrojeniowy. Piece na kielecczyźnie wznowiły swoją działalność, powstały nowe ludwisarnie w Gdańsku, Pucku, Oliwie, Nieświeżu, Lwowie

i Warszawie.[11]

 

 

[1] H. Wisner, Zygmunt III Waza, Warszawa 1984,s.53.

[2] Tamże,s.53.

[3] Z. Anusik, Gustaw II Adolf,s. Wrocław 2009,s.188. Cło było znaczną częścią budżetu Szwecji.

[4] H. Wisner, Zygmunt III Waza,s.53.

[5] Tamże, s.54.

[6] L. Podhorodecki , Wazowie w Polsce, Warszawa 1985,s.248.

[7] Tamże,s.248.

[8] E.Koczorowski, Bitwa pod Oliwą, Gdynia 1968,s.74.

[9] L. Podhorodecki, Wazowie w Polsce,s.249.

[10] Tamże,s.250.

[11] Tamże,s.250.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *