Liczebność wojsk Rzeczypospolitej w XVII wieku

Wiek XVII to w historii Rzeczypospolitej okres ciągłych wojen. Warto prześledzić jak kształtowała się liczebność wojska w tych latach.

Problemem tym zajmowali się wcześniej J. Wimmer,[1] K. Zając[2] oraz R. Sikora[3].

By dobrze zrozumieć zagadnienia związane z liczebnością polskiej kawalerii tego okresu czytelnik powinien wiedzieć że liczba jednostek zwana stawką żołdu nie była równa faktycznej ilości żołnierzy gotowych do walki za ojczyznę. W tym czasie istniał system ślepych porcji z których opłacano oficerów jazdy w kawalerii polskiej ( około 10 % żołdu szło na płace oficerów i o tyle musimy    zmniejszyć liczbę faktyczną żołnierzy ).

Wojsko Rzeczypospolitej w drugiej połowie 1601 r.[4]

Korona

husaria 3500

rajtaria 500

jazda kozacka 1270

piechota szkocka i niemiecka 1100

piechota polska i węgierska 2850

piechota wybraniecka 1500

obsługa artylerii 150

kozacy 2000

gwardia królewska 600

razem w koronie wojska 13 470

ochotnicy z Litwy i Korony 500

kontyngenty lenników 300

pruskiego ( piechota ) 150

kurlandzkiego ( rajtaria ) 150

 

 

 

 

wojska działające na innym terenie

husaria 600

jazda kozacka 400

piechota 500

Siły Rzeczypospolitej pod koniec 1609 r.[5]

siły polsko- litewskie

husaria 4342

rajtarzy 390

jazda kozacka 1000

jazda w wojskach prywatnych 2800

razem ok. 8500

piechota 4700

Kozacy nawet do 40000[6]

razem ok. 53 200

wojska kwarciane 1400

piechota na zamkach w Koronie 790

razem ok. 2190

jazda  w inflantach 1850

piechota na zamkach w Inflantach 2400

razem ok.59640

Siły Rzeczypospolitej we wrześniu 1618 r.[7]

przeciwko Rosji

husaria 2670

rajtaria 1150

petyhorcy 2150

jazda kozacka 2520

Tatarzy litewscy 500

piechota 6300

dragonii 200

Kozacy 20000

siły Rzeczypospolitej w Inflantach

2000 całość sił

siły Rzeczypospolitej w walkach z najazdem tatarskim

wojsko kwarciane 3300

piechota wybraniecka 1500

poczty prywatne 9710

skład wojska kwarcianego

husaria 1750

rajtaria 150

jazda kozacka 1200

piechota 200

W 1621 roku doszło do konfliktu zbrojnego Rzeczypospolitej z Imperium Osmański armia polsko-litewsko – kozacka zamknęła się w warownym obozie pod Chocimiem. Liczebność tej armii podaje L. Podhorodecki[8], bazując na dwóch źródłach archiwalnych wg pierwszego liczebność wojsk wyglądała następująco :

– 53 roty husarii w sile 8520 koni

– 10 jednostek rajtarii w sile 2160 koni

– 66 rot kozackich  i lisowczyków w sile 8450 koni

– 5 regimentów piechoty niemieckiej w sile 6450 porcji

– 29 jednostek piechoty polskiej w sile 7600 porcji

razem 33180 koni i porcji

Liczebność wojska wg drugiego źródła :

– 70 rot husarii w sile 8600 koni

– 12 rot rajtarii w sile 1300 koni

– 10 rot lisowczyków w sile 1300 koni

– 57 rot jazdy kozackiej w sile 7700 koni

– 6 regimentów piechoty niemieckiej w sile 6100 porcji

– 30 rot piechoty polskiej w sile 8000 porcji

razem 33000 koni i porcji

Ponadto pod Chocimiem walczyło około 30 000 Kozaków.[9]

Wykaz wojsk, które stanęły pod Chocimiem do walki z Turkami podaje również R. Majewski[10]:

7850 husarzy

2110 rajtarów

7200 kozaków

6450 piechoty niemieckiej

7700 piechoty polskiej

1200 lisowczyków

  1. Tretiak twierdzi że są dwa spisy jeden powyższy i drugi za Teki Naruszewicza wg pamiętnika Sobieskiego[11]:

8280 husarii

2701 rajtarów

9600 kozaków i lisowczyków

6016 piechoty niemieckiej

8508 piechoty polskiej

rzeczywista liczba żołnierzy Rzeczypospolitej walczących pod Chocimiem w 1621 roku wynosiła około 25000-26000 ( straty marszowe- dezercje , choroby zmniejszyły liczbę wojska )[12]

W związku z zagrożeniem tureckim zebrało się pospolite ruszenie w liczbie około 27000[13]

Możliwości rekrutacyjne umożliwiały na wystawienie przez Rzeczpospolitą w I  połowie XVII wieku aż do roku 1648 armii zaciężnej nawet 100000 brakowało na to jednak pieniędzy.[14]

Duży wysiłek mobilizacyjny pozwolił na odparcie najazdu tureckiego.

 

Do kolejnego konfliktu zbrojnego doszło ze Szwecją.

Wojsko Rzeczypospolitej w czasie wojny o ujście Wisły ze Szwecją

1626-1629r.

Skład armii polskiej w czasie bitwy pod Gniewem 22 IX, 29 IX, 1 X, 1626 r.

Wojska zaciężne królewskie i państwowe

husaria 1970

rajtaria 800

jazda kozacka 1780

piechota polska 1400

piechota niemiecka i dragonia 1950

pospolite ruszenie 1000

Wojska prywatne

husaria 2010

jazda kozacka 3270

piechota polska 1160

piechota niemiecka i dragonia 100[15]

Stan etatowy wojska polskiego na Pomorzu od 1 III 1627 do 31 V 1627r.[16]

husaria 2380

rajtaria 700

jazda kozacka 3650

jazdy razem 6730

piechota cudzoziemska 2794

piechota polska 1800

dragonia 1406

razem piechoty i dragonii 6000

Stan etatowy wojska polskiego w 1628r. :[17]

2320 husarii

1295 rajtarii

3600 kozaków

7459 piechoty niemieckiej i dragonów

1900 piechoty polskiej

razem 16574 stawek żołdu

Stan faktyczny wojska był dużo niższy i wynosił na wiosnę 1628 r. około 8000 żołnierzy zaś w listopadzie jedynie 6000 żołnierzy, z załogami twierdz około 9000.[18]

Stan etatowy wojska polskiego w okresie od marca do listopada 1629 r.[19]

2995 husarii

150 arkabuzerii

1197 rajtarów

3600 kozaków

765 dragonów

8128 piechoty niemieckiej

3100 piechoty polskiej

Wojsko polskie wspierały w tym czasie  oddziały austriackie, które brały udział w bitwie pod Trzcianą 27 VI 1629r.

 

W latach 1632-34 toczyła się wojna z Rosją zwana smoleńską.

Kamil Domagała podaje liczbę żołnierzy zaciągniętych na wojnę smoleńską[20]

2770 husarzy

1460 rajtarów

2050 dragonów

3860 piechoty niemieckiej

6400 piechoty polskiej wzorowanej na niemieckiej

2600 piechoty polskiej

w wykazie tym brakuje jazdy kozackiej

 

Komput wojsk zaciągniętych na wojnę smoleńską podaje też Dariusz Kupisz[21]

husaria 3220

rajtaria 1700

kozacy 3600

petyhorcy 780

dragonia 2250

piechota niemiecka 10700

piechota polska 1750

 

W roku 1635 wygasał rozejm altmarski zawarty ze Szwecją.

Władysław IV planował wojnę ze Szwedami.

Projekty komputu na wojnę ze Szwecją opisał Kamil Domagała. [22]

Wykorzystał on dwa dokumenty. Pierwszy nosi tytuł Woysko na wojnę ze Szwedami i został zamieszczony w Wypisach źródłowych do historii sztuki wojennej, z. V: Polska sztuka wojenna w latach 1563- 1647, opr. J.Wimmer,

  1. Spieralski, Warszawa 1961r. s, 145- 153.

Drugi zaś projekt nosi tytuł Comput woyska JKM sci do Prus i jest w posiadaniu Biblioteki PAN w Kórniku, rkps 1317,s.35-36.

Woysko na wojnę ze Szwedami

husaria 3660

rajtaria 620

kozacy 4890

dragonia 1700

piechota 12700

Comput woyska JKM sci do Prus

husaria 4000

rajtaria 1700

kozacy 4540

dragonia 1500

piechota 11000

do wojny jednak nie doszło i sejm nadzwyczajny obradujący w dniach 21 XI – 9 XII 1635 r. postanowił zredukować armię do 2500 koni i porcji wojska kwarcianego, 200 żołnierzy w Kamieńcu oraz załogę Ludwika Wejhera 600 żołnierzy obsadzających Puck oraz forty Władysławowo i Kazimierzowo.[23]

 

 

 

 

Stan liczebny wojska polskiego w okresie od 1 maja 1647 do 1 maja 1648 roku.[24] Był to czas pokoju.

14 chorągwi husarii 1050 koni

22 chorągwie kozackie 1110 koni

2 chorągwie wołoskie 110 koni

2 regimenty i 9 chorągwi dragonii 1315 porcji

2 chorągwie piechoty i załogi twierdz 650 porcji

Razem 4235 stawek żołdu, tzn. około 3800 żołnierzy

Ponadto wojsko Rzeczypospolitej wzmacniały oddziały piechoty wybranieckiej[25]

( 1000 żołnierzy ), oprócz tych sił wojsko polskie w razie  uzupełniały wojska wystawiane przez ordynacje :

– ostrogskiej 600 ludzi

-zamojska 200 ludzi

– pińczowska 150 ludzi.

Na żołdzie Rzeczypospolitej było wówczas 6000 Kozaków, zaś gwardia królewska liczyła 1600 żołnierzy.[26]

Razem około 13000 żołnierzy.[27]

 

Wojsko polskie po przegranych bitwach pod Żółtymi Wodami i Korsuniem[28]

husaria 2500 koni

arkebuzeria 2900 koni

rajtaria 1450

kozacy 4750

razem 11600 koni

 

piechota typu niemieckiego 1400 porcji

piechota typu polskiego 700 porcji

dragonia 2160

razem 15860 koni i porcji

Wojsko polskie w oblężonym Zbarażu 1649.[29]

husaria 1861 koni

rajtaria 282 konie

kozacy 6225 koni

arkabuzerja 500 koni

dragonia 1807 porcji

piechota niemiecka 600 porcji

piechota polska 400 porcji

wojsko polskie idące na pomoc Zbarażowi otoczone pod Zborowem[30]

to 5850 koni jazdy wojska państwowego, i 10000 pospolitego ruszenia oraz wojsk prywatnych.

 

Wojsko polskie, które wzięło udział w bitwie pod Beresteczkiem  28 VI – 30 VI 1651 roku. [31]

Jazda narodowego autoramentu husaria i kozacy 14000

rajtaria 2300

dragonia 1700

piechota niemiecka 5540

piechota polska 3800

ponadto 30000 szlachty pospolitego ruszenia.

Liczebność wojska biorącego udział w bitwie pod Beresteczkiem podaje również Tadeusz Wasilewski.[32]

Jazda polskiego zaciągu 14844

rajtaria 2250

piechota niemiecka i dragonia 11900

piechota polsko- węgierska 2950

ochotnicy litewscy 1550

Tatarzy 960

razem około 33000 żołnierzy

W 1652 roku zreorganizowano polską armię.[33]

Został zniesiony podział na wojska kwarciane i suplementowe.[34]

Wprowadzono komput. Komput to etat uchwalany przez sejm, zwiększany w czasie wojny i zmniejszany w okresie pokoju. Etat ten w czasie pokoju liczył 12000 żołnierzy w Koronie i 6000 na Litwie.[35]

W 1654 roku wybuchła wojna z Rosją, a w 1655 ze Szwecją.

Oto jak przedstawiał się stan liczebny wojska w przededniu Potopu szwedzkiego.[36]

 

5 chorągwi husarskich 857 koni

86 chorągwi kozackich 8039 koni

11 chorągwi tatarskich 1285 koni

12 chorągwi wołoskich 1183 koni

5 jednostek rajtarii 1277 koni

8 regimentów piechoty niemieckiej 7275 porcji

15 chorągwi piechoty polskiej 1982 porcji

10 jednostek dragonii 3651 porcji

razem 25559 koni i porcji

około 23000 żołnierzy

 

Skład liczebny wojska polsko- litewskiego w czasie Bitwy pod Warszawą z połączonymi siłami szwedzko- brandenburskimi opisał Mirosław Nagielski.[37]

Zaciężne oddziały jazdy i piechoty 21000- 22000 żołnierzy ( w tym około 5000-

6000 wojsk litewskich ),

Pospolite ruszenie 10000- 13000 szlachty.

Posiłkowe wojska tatarskie 2000 jazdy.

Razem około 37000 żołnierzy.

Skład armii koronnej w końcu 1658 r.[38]

Jazda 21 422 konie około 19300 ludzi

piechota niemiecka 10293 porcji

piechota polska 1244 porcji

dragonia 6727 porcji

razem około 39000

 

wojsko koronne w II kwartale 1659 r.[39]

6 chorągwi husarskich 999 koni

122 chorągwie kozackie 13016 koni

23 chorągwie tatarskie 2682 konie

18 chorągwi wołoskich 1705 koni

7 jednostek rajtarii 2246 porcji

12 regimentów piechoty typu niemieckiego 10737 porcji

9 chorągwi piechoty typu polskiego 1048 porcji

21 jednostek dragonii 7872 porcji

ponadto 18000 żołnierzy na Litwie

razem około 58000

 

 

Skład armii koronnej biorącej udział w wyprawie ukraińskiej 1660r.[40]

jazda polska 13804 konie

rajtaria 2039 porcji

dragonia 5093 porcji

piechota 10861

razem ponad 31000

Problemy wewnętrzne z lat 1661/62 spowodowały redukcję polskiej armii

w 1663r. [41]

7 chorągwi husarskich 789 koni

70 chorągwi kozackich 6893 koni

21 chorągwi tatarskich 2057 koni

1 chorągiew wołoska 94 konie

1 regiment rajtarii 989

17 regimentów piechoty typu niemieckiego 9582 porcji

6 chorągwi piechoty typu polskiego 592 porcji

8 jednostek dragonii 3650

razem około 24000

 

Wojsko komputowe uchwalone na wiosnę 1667 roku[42]

husaria 1500 koni

jazda kozacka 4500

arkebuzerzy 400 żołnierzy

piechota 4000 żołnierzy

ponadto 3000 piechoty na asekuracjach

razem około 16000 żołnierzy.

 

Wobec wojny z Turcją sejm z roku 1673 uchwalił powiększenie komputu koronnego do 31300 żołnierzy.[43]

husaria 1900 koni

jazda kozacka 10120 koni

arkebuzerzy 500 żołnierzy

jazda wołoska 1650 żołnierzy

dragonia 7440 żołnierzy

piechota niemiecka 11300 żołnierzy

piechota węgierska 600 żołnierzy

razem 33510 koni i porcji żołdu czyli około 31000 żołnierzy.

 

11 Listopada 1673 roku doszło do bitwy z Turkami pod Chocimiem oto skład armii Rzeczypospolitej biorącej udział w tej bitwie podany przez K.Górskiego:[44]

 

5 chorągwi husarskich – 541 koni

18 chorągwi jazdy petyhorskiej – 1980 koni

5 chorągwi jazdy kozackiej- 481 koni

3 chorągwie jazdy tatarskiej- 324 konie

6 jednostek piechoty cudzoziemskiego autoramentu 1841 porcji

7 jednostek oddzielnych chorągwi – 587 porcji

6 jednostek piechoty węgierskiej- 649 porcji

18 jednostek dragonii- 1645 porcji

razem około 7461 żołnierzy

Dodać należy około 7000 żołnierzy Litewskich.

Dane te są nieco zaniżone jeśli chodzi o husarię, dragonię i piechotę autoramentu cudzoziemskiego.

Liczebność armii litewskiej biorącej udział w bitwie chocimskiej szacuje J.Wimmer[45] na 8250 żołnierzy.

 

Armia koronna na początku I kwartału 1676 roku.[46]

14 chorągwi husarii 1829 koni

3 chorągwie arkebuzerii 229 koni

96 chorągwi pancernych i kozackich 8404

27 chorągwi lekkich 1866

41 regimentów piechoty typu niemieckiego 12707 porcji

5 chorągwi piechoty typu węgierskiego 577 porcji

13 jednostek dragonii 3889 porcji

Razem około 29501 stawek żołdu, około 26500 żołnierzy.

Wojsko litewskie liczyło w tym czasie etatowo 10000 koni i porcji czyli około 8000 żołnierzy.

 

Sejm z 14 stycznia 1677 roku, ( po rozejmie w Żórawnie ), uchwalił zredukowany etat wojska :[47]

 

21 chorągwi husarii 2100 koni

50 chorągwi pancernych 3160 koni

14 chorągwi lekkich 660 koni

1  chorągiew arkebuzerii 100 koni

19 regimentów piechoty typu niemieckiego 4160 porcji

4 chorągwie piechoty typu węgierskiego 400 porcji

4 regimenty dragonii 1500 porcji

razem 12080 stawek żołdu.

 

Armia polska, która wyruszyła na odsiecz Wiednia w 1683 roku składała się z :[48]

 

25 chorągwi husarii 3217 koni

77 chorągwi pancernych 8061 koni

31 chorągwi lekkich 2422 konie

3 arkabuzerii 590 koni

37 jednostek piechoty 11259 porcji

10 jednostek dragonii 3587 porcji

razem 29136 koni i porcji, czyli około 26200 żołnierzy.

W kraju pozostało 7000 ludzi, w tym 1650 żołnierzy komputowych pod dowództwem Szczęsnego Potockiego, wojewody krakowskiego.[49]

Litwa wystawiła w 1683 roku następujące jednostki :[50]

husaria – 1000 koni

jazda petyhorska 3000 koni

jazda kozacka i tatarska 1500 koni

dragonia 1500 koni

piechota niemiecka 4400  żołnierzy

piechota węgierska 600 żołnierzy

razem 12000 żołnierzy. Wojsko litewskie nie wzięło udziału w bitwie pod Wiedniem.

 

16 Stycznia 1690 roku zebrał się w Warszawie sejm, który uchwalił następujący komput wojska :[51]

26 chorągwi husarii

5 jednostek arkebuzerii

83 chorągwie jazdy pancernej 8500 koni

31 chorągwi jazdy lekkiej 2500 koni

32 jednostki piechoty typu niemieckiego 11040 porcji

4 jednostki piechoty typu węgierskiego 650 porcji

10 jednostek dragonii 3600 porcji

razem 30100 koni i porcji.

Wojsko polskie w trzecim kwartale 1698 roku ( 1 VIII-30 X).[52]

 

husaria 2760 koni

pancerni 8190 koni

lekka jazda 2850 koni

arkabuzeria 1280 koni

piechota niemiecka 11460 porcji

piechota węgierska 650 porcji

dragonia 2880 porcji

razem

 

W 1699 roku zakończyła się wojna z Turcją, liczebność wojska została zredukowana :[53]

 

husaria 1530 koni

pancerni 4900 koni

lekka jazda 680 koni

arkebuzeria 950 koni

piechota niemiecka 7230 porcji

piechota węgierska 470 porcji

dragonia 2500 porcji

razem 18260 koni i porcji.

 

 

 

 

[1] J.Wimmer, Wojsko i skarb Rzeczypospolitej u schyłku XVI i w pierwszej połowie XVII wieku, S i M d H W, t . 14, cz.1, . oraz  tenże Wojsko polskie w drugiej połowie XVII wieku, Warszawa 1965 r., oraz Wojsko i finanse Rzeczypospolitej w czasie wojny ze Szwecją 1655-1660. S i M d H W

[2] K. Zając, Wojsko Rzeczypospolitej w latach 1668-73, S i M d H W, t. 5. Warszawa  1960

[3] R. Sikora Fenomen husarii, Toruń 2010 r., oraz tenże Wojskowość polska w dobie wojny polsko- szwedzkiej 1626-1629. Kryzys mocarstwa. Poznań 2005., oraz tenże Niezwykłe bitwy i szarże husarii, Warszawa 2011,oraz

tenże Zapomniana armia, artykuł umieszczony na stronie www.radoslawsikora.pl, oraz tenże atrykuł Ślepe poczty, ślepe porcje, ślepe konie artykuł z powyższej strony.

[4] J.Wimmer, Wojsko i skarb,s.19.za R.Sikora, Fenomen husarii,s.242.

[5] J.Wimmer, Wojsko i skarb,s.24-26, za R. Sikora, Fenomen husarii,s.243.

[6] Liczba Kozaków za R. Sikora, Fenomen husarii,s.243.

8 J. Wimmer, Wojsko i skarb ,s. 31-33, za R. Sikora, fenomen husarii ,s. 244.

[8] L. Podhorodecki, Chocim 1621, Warszawa 1988,s. 94.

[9] Tamże,s.96. J. Wimmer podaje że pod Chocimiem walczyło 20000 Kozaków zaporoskich, J. Wimmer , Wojsko i finanse Rzeczypospolitej w czasie wojny ze Szwecją 1655- 1660, SiMdHW. R. Sikora twierdzi że pod Chocimiem było 40000 Kozaków wykorzystując dane z książki N. Raszby i L. Podhorodeckiego, R. Sikora, Wojskowość polska, s. 181, za N. Raszba, L. Podhorodecki,  Wojna chocimska , 1621, Warszawa 1979,s.136- 137.

[10] R. Majewski, SiMHW, t . VII/1/1961, cz 1.  Warszawa 1961, s.37. za Ż. Pauli, Pamiętniki o wyprawie chocimskiej w 1621, Kraków 1852 s. 3.

[11] J. Tretiak, Historia wojny chocimskiej , Warszawa 1921,s. 133.

[12] L. Podhorodecki, Chocim 1621, s.95.

[13] J .Wimmer, Wojsko i skarb, s.38.90. za R. Sikora, Wojskowość polska, s.181.

[14] J. Wimmer , Wojsko i finanse,s. 42.

[15] J. Teodorczyk , Bitwa pod Gniewem ( 22 IX- 29 IX- 1X  1629).Pierwsza porażka husarii, SiMdHW, t. 12. 2. W –wa  1966. s. 92-95., J.Wimmer, Wojsko i skarb,s. 48.za R. Sikora Wojskowość polska w dobie wojny polsko-szwedzkiej  1626- 1629,s. 258.

[16] J.Wimmer, Wojsko i skarb,s. 48. Za R. Sikora, s. 258.

[17] J Wimmer, Wojsko i skarb,s. 51. za R . Sikora, Wojskowość polska, s . 259.

[18] P. Skworoda, Hammerstein 1627, Warszawa 2006,s.239.

[19] J. Wimmer, Wojsko i skarb, s.53. za R. Sikora, Wojskowość polska, s.259.

[20] K. Domagała, Komput wojska koronnego w 1635 roku, Słupskie Studia Historyczne, nr 17 rok 2011.s. 71.

[21] D. Kupisz, Smoleńsk 1632- 1634, Warszawa 2001r. s. 242- 243.

[22] K. Domagała, Komput ,s.75.

[23] J. Wimmer, Historia piechoty polskiej do roku 1864, Warszawa 1978r.

[24] W. Biernacki, Żółte Wody  – Korsuń 1648, s.13.

[25] Tamże, s. 16.

[26] Tamże, s. 17.

[27] Na wojska te mogła Rzeczpospolita liczyć bez uciekania się do uchwał sejmu, W. Biernacki,  Zółte Wody – Korsuń ,s. 17. Litwa w okresie pokoju nie posiadała żadnych wojsk państwowych oprócz prywatnych magnaterii, tamże. s. 17.

[28] J. Wimmer, Wojsko polskie w drugiej połowie XVII wieku, Warszawa 1965.s. 49.

[29] Tamże.s.63.

[30] Tamże, s.63.

[31] Tamże, s.72.

[32] T. Wasilewski, Ostatni Waza na polskim tronie, Katowice 1984, s.102. Wasilewski podaje liczebność wojska bez pospolitego ruszenia.

[33]  J. Wimmer, Wojsko polskie, s.75.

[34] Dawne wojsko polskie,s.66. wojska kwarciane broniły południowo- wschodnich terenów Rzeczypospolitej przed Tatarami, zaś wojska suplementowe były dodatkowo powoływane gdy krajowi groziła wojna.

[35] Tamże, s.66.

[36] J.Wimmer , Wojsko polskie, s.97.

[37] M. Nagielski, Bitwa warszawska 1656r.,s.244-245.

[38] J. Wimmer, Wojsko polskie,s.114.

[39] Tamże, s.121.

[40] Tamże,s.130.

[41] Tamże,s.141.

[42] K. Zając, Wojsko Rzeczypospolitej w latach 1668-73, SiMdHW, t.V.s. 225.

[43] Tamże,s. 226.

[44] K. Górski, Wojna Rzeczypospolitej Polskiej z Turcyą w latach 1672 i 1673, Warszawa 1890, s.458-459               za D. Orłowski, Chocim 1673, Warszawa 2007, s.81.

[45] J.Wimmer, Wojsko polskie w drugiej połowie XVII wieku,,s.184.

[46] Tamże,s.190.

[47] Tamże,s.196.

[48] Tamże,s.209.

[49] Tamże,s.209.

[50] Tamże,s.208.

[51] Tamże,s.221.

[52] Tamże,s.233.

[53] Tamże,s.236.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *